Tiến hóa và chọn lọc tự nhiên: quần thể thay đổi theo thời gian như thế nào
Chọn lọc tự nhiên không phải là 'kẻ mạnh nhất sinh tồn' — mà là sự sinh sản chênh lệch dựa trên biến dị di truyền. Các em hãy nắm vững cơ chế của Darwin, các bằng chứng tiến hóa và những chim sẻ Galápagos nổi tiếng.
Ý tưởng của Darwin trong một câu
Chọn lọc tự nhiên là sự sinh sản chênh lệch giữa các cá thể do biến dị di truyền của các tính trạng ảnh hưởng đến sống còn và sinh sản.
Câu này khá dài, nhưng bóc tách ra sẽ cho các em mọi thứ cần biết:
- Biến dị — các cá thể trong quần thể khác biệt nhau.
- Tính di truyền — những khác biệt đó truyền từ bố mẹ sang con cái.
- Sống sót/sinh sản chênh lệch — một số biến thể sinh sản nhiều hơn số khác.
- Thời gian — các tính trạng được ưu tiên trở nên phổ biến hơn qua các thế hệ.
Những gì chọn lọc tự nhiên KHÔNG phải
- Không phải là "kẻ mạnh nhất sinh tồn". Đuôi con công rất nặng và bất tiện, nhưng nó tồn tại vì con mái ưa chuộng.
- Không được dẫn dắt bởi bất kỳ mục đích nào. Đột biến là ngẫu nhiên; chọn lọc chỉ sàng lọc chúng.
- Không phải là điều cá thể tự làm. Quần thể tiến hóa. Cá thể chỉ sống hoặc chết.
Ví dụ kinh điển: bướm đêm hồ tiêu
Qua ba thế hệ, các biến thể sẫm màu chiếm ưu thế. Vì sao? Kẻ săn mồi (chim) phát hiện và ăn con sáng màu thường xuyên hơn. Những con bọ sẫm không "cố gắng" tiến hóa — chúng chỉ ngẫu nhiên mang một tính trạng màu sắc di truyền giúp chúng sống đủ lâu để sinh sản.
Chim sẻ Galápagos của Darwin
Charles Darwin quan sát 14 loài chim sẻ trên quần đảo Galápagos, tất cả cùng bắt nguồn từ một tổ tiên trên đất liền. Mỗi loài có mỏ thích nghi với một nguồn thức ăn khác nhau — nhỏ/nhọn để bắt côn trùng, to/khỏe để cắn hạt, dài/cong để thăm dò trong hoa.
Sáu dòng bằng chứng cho tiến hóa
- Hồ sơ hóa thạch — các lớp trầm tích cho thấy sự thay đổi theo thời gian (tổ tiên cá voi từng có chân).
- Cấu trúc tương đồng — cùng cách sắp xếp xương ở cánh tay người, cánh dơi, chi bơi cá voi. Chung tổ tiên.
- Cấu trúc thoái hóa — ruột thừa, xương chậu cá voi — dấu tích của chức năng tổ tiên.
- Phôi học — phôi động vật có xương sống rất giống nhau ở giai đoạn đầu.
- Địa sinh học — loài trên đảo cô lập giống với loài trên đất liền lân cận.
- Sinh học phân tử — loài càng gần gũi thì càng chia sẻ nhiều DNA. Bằng chứng hiện đại mạnh nhất.
Từ vựng thường xuất hiện
- Thích nghi — tính trạng di truyền giúp tăng khả năng sống sót/sinh sản trong một môi trường cụ thể.
- Hình thành loài — một loài tách thành hai loài cách ly sinh sản.
- Trôi dạt di truyền — biến động ngẫu nhiên trong tần số alen, đặc biệt ở quần thể nhỏ.
- Dòng gen — trao đổi alen giữa các quần thể qua di cư.
Tự kiểm tra
