Nội chiến & Tái thiết: Từ Fort Sumter đến Tu chính án thứ 13
Nội chiến Hoa Kỳ (1861-1865) là cuộc xung đột đẫm máu nhất trong lịch sử nước Mỹ. Các em cần nắm vững các nguyên nhân, các trận đánh chính, sự lãnh đạo của Lincoln, và các tu chính án Tái thiết (Reconstruction) tiếp sau.
Một quốc gia chia đôi
Đến năm 1860, Hoa Kỳ đã trở thành hai nước Mỹ: một miền Bắc công nghiệp và một miền Nam nông nghiệp dựa vào nô lệ. Khi Lincoln thắng cử tổng thống mà không được một phiếu đại cử tri nào từ miền Nam, 11 bang ly khai. Cuộc chiến sau đó đã giết chết nhiều người Mỹ hơn tất cả các cuộc chiến khác của Hoa Kỳ cộng lại, cho đến Chiến tranh Việt Nam.
Vì sao miền Bắc thắng
Năng lực công nghiệp áp đảo của miền Bắc — 85% số nhà máy, 72% chiều dài đường sắt, dân số hơn gấp đôi — là yếu tố quyết định. Miền Nam có những vị tướng giỏi hơn (đặc biệt là Robert E. Lee) và lợi thế sân nhà nhưng không thể sánh được với khả năng sản xuất vũ khí, vận chuyển binh lính và bổ sung tổn thất của miền Bắc.
Các sự kiện chính
- Fort Sumter (Tháng 4 năm 1861) — pháo Liên minh miền Nam (Confederate) đã nổ vào pháo đài Liên bang này ở Charleston Harbor. Khởi đầu chính thức của cuộc chiến.
- Trận Antietam (1862) — ngày đẫm máu nhất trong lịch sử Mỹ. Chiến thắng chiến lược của miền Bắc cho phép Lincoln ban hành Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ (Emancipation Proclamation).
- Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ (Emancipation Proclamation, Tháng 1 năm 1863) — Lincoln tuyên bố tất cả những người bị nô lệ ở lãnh thổ do phe Liên minh miền Nam kiểm soát được tự do. Định hình lại cuộc chiến thành cuộc đấu tranh chống chế độ nô lệ.
- Trận Gettysburg (Tháng 7 năm 1863) — bước ngoặt của cuộc chiến. Cuộc xâm nhập của phe Confederate vào Pennsylvania bị đánh bại. Bài diễn văn Gettysburg của Lincoln tiếp theo vào tháng 11.
- Appomattox (Tháng 4 năm 1865) — Lee đầu hàng Grant. Cuộc chiến trên thực tế đã kết thúc.
Các Tu chính án Tái thiết (Reconstruction Amendments)
Sau cuộc chiến, ba tu chính án hiến pháp đã biến đổi nước Mỹ:
- Tu chính án thứ 13 (1865) — bãi bỏ chế độ nô lệ trên toàn Hoa Kỳ.
- Tu chính án thứ 14 (1868) — trao quyền công dân cho tất cả người sinh ra ở Hoa Kỳ (bao gồm cả những người từng bị nô lệ) và "sự bảo vệ bình đẳng của pháp luật" (equal protection of the laws).
- Tu chính án thứ 15 (1870) — đảm bảo quyền bỏ phiếu bất kể "chủng tộc, màu da, hoặc tình trạng nô dịch trước đây".
Thời kỳ Tái thiết (Reconstruction, 1865-1877) đã cố gắng đưa các bang miền Nam và người Mỹ gốc Phi đã được giải phóng vào đời sống công dân. Nó phần lớn thất bại. Đến năm 1877, quân đội liên bang rút đi, và các bang miền Nam bắt đầu thông qua luật Jim Crow, thực thi sự phân biệt chủng tộc trong 90 năm tiếp theo.