Đại Suy Thoái và New Deal: từ khủng hoảng đến phục hồi
Cuộc sụp đổ thị trường chứng khoán năm 1929 khởi phát cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. New Deal của Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã định nghĩa lại vai trò của chính phủ liên bang.
Một quốc gia sụp đổ
Vào October 29, 1929 — "Black Tuesday" — thị trường chứng khoán mất $14 billion chỉ trong một ngày (khoảng $250 billion theo giá hiện nay). Đến năm 1933, tỷ lệ thất nghiệp lên tới 25%, ngân hàng phá sản, và một phần tư hộ gia đình Hoa Kỳ không có thu nhập.
Vì sao Đại Suy Thoái xảy ra
- Đầu cơ chứng khoán — mua theo hình thức margin (vay tiền) khiến giá cổ phiếu bị thổi phồng vượt xa giá trị thực.
- Ngân hàng phá sản — khi thị trường sụp đổ, người gửi tiền hoảng loạn. Khi đó chưa có FDIC. Khoảng 9,000 ngân hàng phá sản vào năm 1933, xóa sạch tiền tiết kiệm.
- Chính sách tiền tệ thắt chặt — Federal Reserve làm khủng hoảng nghiêm trọng hơn khi siết chặt tín dụng thay vì nới lỏng.
- Smoot-Hawley Tariff (1930) — nâng thuế nhập khẩu để bảo vệ doanh nghiệp Mỹ; các nước khác trả đũa, khiến thương mại toàn cầu sụp đổ.
- Dust Bowl (1930s) — hạn hán khắc nghiệt cộng với canh tác quá mức phá hủy nông nghiệp ở Great Plains. 2.5 triệu người Okies di cư về hướng tây.
New Deal (1933-1939)
Franklin D. Roosevelt thắng cử năm 1932 với lời hứa "a new deal for the American people" (một thỏa thuận mới cho người dân Mỹ). Trong 100 ngày đầu nhiệm kỳ, Quốc hội thông qua khối lượng luật chưa từng có. New Deal dựa trên ba chữ R:
- Relief (Cứu trợ) cho người thất nghiệp → Civilian Conservation Corps (CCC), Works Progress Administration (WPA) — tạo việc làm trực tiếp trong bảo tồn, công trình công cộng, nghệ thuật.
- Recovery (Phục hồi) cho doanh nghiệp → National Recovery Administration (NRA), Agricultural Adjustment Act (AAA).
- Reform (Cải cách) để ngăn khủng hoảng tương lai → Securities and Exchange Commission (SEC), Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC), Social Security Act (Đạo luật An sinh Xã hội, 1935).
New Deal không hoàn toàn kết thúc Đại Suy Thoái — WWII mới làm điều đó. Nhưng nó vĩnh viễn định hình lại vai trò của chính phủ liên bang, xây dựng mạng lưới an sinh xã hội mà người Mỹ vẫn dựa vào cho tới ngày nay.